Soma’nın düşman işgalinden kurtuluşunun 89. yıldönümü. Kutlu olsun…
Çocukluğumuzda Cengiz Topel meydanında yapılan temsili kurtuluş törenlerinde, önünde mavi askeri kıyafetli insanların dolaştığı bir bez çadır olurdu.
Bayrak gönderinde mavi bir yabancı bayrak bulunur ve saat 10,25 dolayları beklenirdi.
Bu saat Yüzbaşı Tevfik Bey komutasındaki Türk askerinin Soma’ya giriş saatiydi.
Ardından Çınarın oradan Kuvvay’ı Milliye kıyafetli askerler atlı ve yaya olarak silahlarını patlata patlata Soma’yı temsili olarak kurtarırlar ve temsili düşman askerleri o çadırı yakarak kaçarlardı. Gelen askerlerimiz de gönderdeki mavi bayrağı indirirken yerine İstiklâl Marşımızın coşkusu içinde nazlı ay-yıldızımızı göklere yükseltirdi.
Görünüşte basit bir kutlamaydı.
Ama mezalim günlerini yaşamış büyüklerimiz her sene ısrarla o törenleri göz yaşları içinde seyrederdi. Bizlere de unutmamamız için yaşadıklarını anlatırlardı.
Kurtuluş nasıl oldu?
1966 ile 1970 yılları arasında Soma Kaymakamlığı yapan Sn. İhsan Kutlusoy’un SOMA kitabında yer alan ve 1943-46 dönemi belediye başkanlığı yapan ve kendisini bizzat tanıdığım merhum Ahmet Aziz Orhon (Terzi Ahmet; 1900 - 24.07.1979) ‘un anlatımlarını yansıtacağım bunun için:
“Kurtuluş, ilk önce Yunanlılarda görülen telaştan ve bilâhare 31 Ağustos tarihli ilk resmi tebliğin yayınlanmasından anlaşıldı. Yunanlıların buraya gönderdiği resmi tebliğde “Sevk’ül ceyş (askeri) noktasından Eskişehir-Kütahya ve Afyon hattını tahliye ettik” deniyordu.
O tarihten itibaren sokağa çıkma yasağı süresi de daraltıldı.
30 Ağustos Dumlupınar hezimetinden sonra, memleketi yakarak ve katliam yaparak taş taş üstünde bırakmamak şartıyla, Anadolu’yu boşaltmaya ve terke karar vermişlerdi. Nitekim giderken yerli Rumlar Soma’mızı ateşe verdiler.
Ancak, karayolundan göç etmek zorunda kaldıkları için, yerli Rumların silahlandırdığı gençler katliam yapma cesaretini gösteremediler. Türk askerinin Soma’ya girişinden 5-6 gün öncesinden (7/8 Eylül gece yarısı) Bergama, Dikili yönünde kaçmaya başlamışlardı.
Somaiılar, Türk kuvvetlerini sabırsızlıkla ellerinde bayrak, kalplerinde imanla bekliyorlardı. Sabahın erken saatlerinden beri şehrin girişinde (Kırkağaç yönünde) görülmemiş bir kalabalık vardı. Kadın, erkek, genç, yaşlı herkesin gözü bir noktada birleşiyordu. Yunanlıların tutuşturdukları binalar halâ için için yanmaktaydı.
Ama bu acıklı hal, sevinç gözyaşları döken Somalıları pek ilgilendirmiyordu.
Saat 10.30 sularında Yüzbaşı Tevfik Bey (Topçu) beyaz atı üstünde ve 70-80 süvarilik öncü bölüğü ile birlikte görüldü. Teenniyle kalabalığa doğru ilerliyordu. Az sonra Türk bayrağını fark etti, hemen bayrağa doğru ilerledi; Bayrağı aldı ve öptü. Heyecan en yüksek derecesine varmıştı.
Yzb. Tevfik Bey bayrağı öptükten sonra Samsacı, Cuma mahallelerinde kendi halinde yanmaya terk edilen evlere baktı, baktı… Ondan sonra da:
- “Üzülmeyin kardeşlerim, Biz bunların üzerine yeni mamureler (yapılar) kuracağız” diyebildi.
Halk, Yüzbaşı Tevfik Bey’i ve erleri öylesine bağrına basmıştı ki; Bu manzarayı tarife imkân yoktur.
Erler o gün Numune mektebinde misafir edildiler ve ağırlandılar. Aynı günün akşamı saat : 21.00 ‘da aldıkları bir emir ile derhal Kınık’a doğru hareket ettiler. “ Tarihin içinden yaptığımız alıntılardan anlaşılacağı üzere o karanlık günlerde Redd-i İlhak Cemiyetlerinin ilk önce kurulduğu yerlerden biri de Soma olmuştu. Hacı Raşit Bey’in başkanı olduğu Bakırlı Hafız Hüseyin Efendi, Belediye Başkanı Osman Bey, Hocazade Mehmet Tevfik Efendi, Sandık emini Osman Ağa, Hacı Raşit’in oğlu Galip Efendi’nin öncülüğünde İzmir’in işgali akşamı oluşturulan bu Kuvvay’ı Milliye hareketini o gün bütün Soma tek yürek desteklemişti.
Bu zaman sürecinde Kurmay Yüzbaşı Kemal Bey komutasında oluşturulan Cinge cephesi de düşmanı bir sene boyunca durdurmayı başarmıştı. Cephe yenildiği için değil, Manisa ve Akhisar’ın işgal edilmesi nedeniyle çemberde kalabileceği endişesiyle geri çekilmişti.
Mehmetçik, 6 ayda aşılmaz denilen barikatları 6 saatte darmadağın edince önünde durulmaz taşkın bir sel gibi İzmir’e akmaya başladı.
Soma düşman işgaline hınçla karşı koyunca, yakılması da kaderi olmuş ve zulümden fazlasıyla nasibini almıştı.
Yukarda zikrettiğim insanların çoğunun evlatlarını torunlarını torunlarının çocuklarını buldum. Kimisi halâ Soma’da. Kimisi İstanbul’da, Ankara’da, İzmir’de veya çeşitli beldelerde yaşam kavgasındalar. Hiç biri izzet ikbal beklemeden Müdür, işçi, öğretmen, müfettiş, memur, esnaf, ev hanımı olarak tevazu içinde yaşayıp gidiyorlar…
Geçmiş bayramınızı kutluyorum.