Laf lafı açar derler ya…
Bazen yazdıklarımdan yola çıkarak aklına yeni bir şey gelenler bizzat veya maille bana hatırlatıyorlar. Çevre sorunlarından söz etmediğimi ifade ederek bu konuda duyarlılık istiyorlar. Aslında birkaç kez yazdım çevreyi.
Neyse…
Çevre ve sağlık adına çok çok önemli olan bir husus olan temizliğin temel taşı hamam kültürüne değineceğim bu hafta.
İnsan öyle bir hesap üzere yaratılmıştır ki; istisnasız her insanın vücudu yediği içtiğinden faydalanacağı kadarını alır, artanı sıvı veya posa olarak vücudunda biriktirir ve zamanı gelince dışarı atar. Basit görünen bu doğal ihtiyacı giderebilmek Allah’ın bize bahşettiği mükemmel bir lütfudur. (Gideremediğinizi düşünün isterseniz)
Bu kadar doğal olan bu ihtiyacın önemini kavrayamayan Orta çağ Avrupasının uzaktan yakından tanımadığı bir kavramdır hamam. Batı, ihtiyaçlarını saksı diplerinde dağda bayırda giderirken Osmanlı temizliğin simgesi olan hamam mimarisinde birbirinden muhteşem örneklerle tarihe adını yazdırıyordu.
Hatta İngiltere’nin asilzadelerin kendi yıkandığı suyundan arta kalanla sırasıyla karısı, çocukları akrabaları uşakları yıkanıyordu. Böyle iğrenç bir temizlik anlayışının sürdüğü saraylarda tuvalet dahi yokken Osmanlı sürahi ibrik süsleme sanatında şaheserler ortaya çıkarıyordu.
Osmanlı’daki temizlik anlayışı batı ile kıyaslanamaz biçimde öndeydi.  Temizlik, sağlık, güzellik çok önemli ve üzerinde durulan konulardı. Osmanlılardan başka, sadece Roma’da hamam kültürü gelişmişti. Hamamlar aynı zamanda kültürel buluşma mekanlarıydı.
Bu kadar ileri temizlik fikrinin içinden yoğrulup gelmişken günümüzde izmarit atıklı kaldırımların tozdan topraktan geçilmeyen sokakların caddelerin bize bu kültürden miras kaldığını kabul etmek mümkün değil. 
Araştırmalara göre Hıristiyanlık Avrupa’da yaygınlaşırken ve Roma çöküşe geçerken hamam kültürü de yok olmaya başladı. Kilise, bedenin tamamen yıkanıp temizlenmesini şehveti tetikleyeceği gerekçesiyle hoş karşılamıyordu. Bu tuhaf mantık Avrupa’nın yüzlerce yıl sürecek kir pasak içinde yaşama dönemini başlattı. Hamam temizlik sağlık gibi unsurlar yok olmuştu ve salgının biri başlıyor biri bitiyordu.
Buna rağmen bize tarihte keşif ve icat diye öğretilen yeni yerlerin işgaline Avrupa yine bu çağlarda başladı. Bugün bize ders vermeye kalkan Belçika, Hollanda, Portekiz, Danimarka, İspanya, Fransa ve İngiltere keşfettikleri yerlerdeki katliamların lekesini üzerlerinden daha atamadılar. Misyonerlik ve katliam doğru orantılıydı. Avrupa bu alanda pis olduğu gibi sıhhi anlamda da pisti.
Nitekim tuvalet kültürü Roma ve Osmanlı İmparatorluğu sayesinde Avrupa’da yer bulmuştu. Avrupalı ihtiyacını giderdikten sonra parfüm kullanırmış yani “yıkanmıyoruz ama biraz güzel kokalım” diyorlarmış. Dünün geri kalmış Avrupa’sı bugün bizim onlara kattıklarımızı unutmuş görünüyor.
Güzel kokunun sanat haline geldiği Osmanlı asırlarında gelenek olarak konuğun ister yabancı devlet elçisi, ister komşu olsun gülsuyu ve buhur ikramıyla karşılandığını biliniyor. Mevlit, mukabele, hacılık ve benzeri dini toplantılarda gül suyu dökme âdetinin güzelliği hâlâ sürüyor.
Ecdadımız fethettiği yerlerde külliyatını oluştururken hamamı mutlaka bir köşesine yerleştirmiştir. Şimdi ise ev ve bedeni temizliğimiz yerinde belki ama sokak cadde temizliğimizin yerinde olduğu söylenemez. Üstelik hamam veya hamamcı gibi söylemlerimiz genelde küçümseme lafızlarında kullanmıyor muyuz zaten?