Bu sorunun YGS ve LYS’den birine ya da her ikisine de girmiş ve şu an lisans ya da ön lisans düzeyinde bir yükseköğretim programını seçmek durumunda olan üniversite adaylarının kendi kendilerine ya da danıştıkları kişilere sıkça sordukları bir soru olduğunu düşünüyorum.
 Kararsızlık genelde iyi puan almış öğrencilerde gözlemlenmektedir. Puanı tabana yakın yerlerde ya da ortalarda bir yerde olanlar girecekleri programların kendilerine neler katacağına, o mesleği yapıp yapamayacaklarına, o meslekte mutlu olup olamayacaklarına bakmadan puanlarının yettiği bir yere yerleştirilmenin derdinde oluyorlar. Dolayısıyla “hangi programları tercih etmeliyim” sorusundan çok “puanım nerelere yeter” sorusunu sormaktadırlar.
 Tabanlarda ya da ortalarda bir yerlerde puana sahip olan ve fazlaca seçenekleri olmayan öğrenciler –özellikle bu yıl mezun olanlar- bence kendilerine her şeyden önce şu soruyu sormalılar:
—Benim kapasitem bu mu? Bu soruya “hayır” cevabını veren yani bir şekilde asıl sahip olduğu performansını bu yıl girdiği YGS ve LYS’de sergileyemediğine inananlar, hiç düşünmeden bir yıl sonra şansını yeniden denemeliler. Bir yıl insan yaşamında uzun bir dönem değildir. İstemedikleri, yapamayacakları ya da yapsa da maddi-manevi doyum yaşayamayacakları bir mesleği bir ömür boyu yapmak zorunda kalmaktansa bir yıllarını feda etmeleri daha akıllıca bir davranış olacağını düşünmekteyim. Ama ben ne kadar çalışsam da üç aşağı beş yukarı pek bir şey değişmez, bir başka deyimle “Benim adım Hıdır, elimden gelen budur.” Diyorlarsa lise mezunu olarak kalmaktansa girebildikleri bir programa yerleşmek istemeleri yerinde bir karar olabilir.
 Bu yazının asıl muhatabı, puanı ne olursa olsun puanının yettiği meslekler arasında akıllıca tercih yapmak isteyen üniversite adaylarıdır.
 İnsanların eskiden beri yapa geldikleri meslek dallarıyla ilgili şöyle bir gruplandırma yapmak istiyorum.
 a) Eskiden günümüze kadar varlığını sürdürebilmiş, gelecekte de varlığını sürdürebilecek meslekler.
 b) Eskiden var olan ama günümüzde geçerliliğini yitirmiş ya da pek tercih edilmeyen meslekler.
  c) Eskiden bilinmeyen ama bu gün var olan ve yakın gelecekte de geçerliliğini sürdürebilecek meslekler.
 d) Eskiden bilinmeyip bu gün geçerliliği yüksek olan ama gelecekte de bu gün olduğu kadar geçerliliği olmama ihtimali olan meslekler.
 e) Günümüzde henüz pek yaygın olmayan ama gelecekte yıldızı parlak olacağını düşündüğümüz meslekler.
 Bu yıl liseyi bitiren öğrenciler 18 yaşında olan bireylerdir. Emeklilik yaşının erkeklerde 60, bayanlarda 58 olduğunu da hesaba katarsak bundan 39 sene sonra yani 2049 yılında bu yıl liseyi bitirmiş kız ve erkek öğrenciler bu gün seçtikleri mesleği hala fiilen yapıyor olacaklar. Şu an revaçta olan mesleklerin tamamının o gün de revaçta olacağını garanti edemediğimiz için bu yıl bir yüksek öğretim programını tercih etmek durumunda olan kişiler bundan 39 yıl sonrasını da düşünmek zorundalar. Genel anlamda üniversite tercihlerinin günü kurtarma anlamına gelmemesi gerektiğine inanıyorum.
 Bazı meslekler insanlığın birincil derecedeki ihtiyaçlarını gidermeye yönelik olduğundan insanlık tarihi kadar eski olmakla birlikte insanlık var olduğu sürece de önemini yitirmeyecek olan mesleklerdir. Bazı meslekler ise insan toplumlarının geçirdiği gelişim ve değişim süreçleriyle yakından ilgilidirler.  Yani bu mesleklerin ihtiyaç duyulması üzerine sonradan ortaya çıkmış meslekler olduğunu söyleyebiliriz. Toplumların;
1. Tarım toplumu
2. Sanayi toplumu
3. Bilgi toplumu,
 Gibi gelişimsel süreçler yaşadığını dikkate aldığımızda bu gelişim evrelerinin kendine özgü bir takım meslekleri ön plana çıkardığını söyleyebiliriz. Bu gelişimsel süreçler içinde ön plana çıkan mesleklerin birçoğu toplumların bir üst evreye geçmesiyle önemini yitirdiğini de görüyoruz.
 Bu konuyu vereceğim bir örnekle pekiştirmek istiyorum. Emekli bir ilahiyat profesörünün biyografisinde “Yüksek Ziraat Mektebini kazanmış olmasına rağmen ilahiyat alanını seçmiştir” şeklinde geçen bir cümle durumu oldukça iyi açıklıyor aslında.  Adı geçen profesörün üniversiteye başladığı yıllarda ziraat mühendisliğinin pek revaçta olduğunu görüyoruz. Ama bu gün aynı oranda tercih edilen bir bölüm olmadığını söylemek sanırım haksızlık olmaz. Herhangi bir mesleğin tercih edilebilirliği ise o meslek erbabının kamuda ya da özel sektörde buldukları istihdam imkânlarıyla doğru orantılıdır.
 Şu an ki toplumun bilgi toplumu olduğunu düşündüğümüzde, günümüzde bilgi satmayı öngören mesleklerin daha revaçta olacağı gerçeği kendiliğinden ortaya çıkmış oluyor.
 Toplumlara yön veren siyasi kararların mesleklerin geleceğinde de belirleyici rol oynadığı kanaatindeyim. Bu da şu an var olan bazı mesleklerin gelecekte daha çok önem kazanması ya da yeni mesleklerin güncel ihtiyaçlar nedeniyle doğabileceği anlamına gelebilmektedir.
 Üniversite adaylarının üniversite seçmekten önce bölüm seçmelerinin, aynı bölümü birden fazla üniversitede okuma şansları varsa o bölümü diğerine göre daha köklü olan bir üniversitede okumayı tercih etmelerinin daha mantıklı bir seçim olacağını düşünmekteyim. Çünkü özel sektör her hangi bir alanda yetişmiş eleman alımında bulunacağında sayı itibarıyla tercih yapabileceği ölçüde başvuru varsa hangi üniversiteden mezun olduğu iş arayan açısından referans olabiliyor. Ama öncelikle istenilen alanda bir programdan mezun olmak sonra da iyi referans olabilecek bir üniversiteden mezun olmak gerekmektedir.
 Üniversite adaylarının seçecekleri bölümleri belirlerken ailesinin ekonomik durumu, barınma imkânları, uzaklık… vb. ailesel faktörlerin yanı sıra yukarıda meslekler hakkında verdiğim genel ölçütleri de mutlaka dikkate almaları gerektiğini bir kez daha hatırlatarak başarılar diliyorum. Her şey gönüllerince olsun.